Khi chúng ta nói về nội dung, thường thì chúng ta nghĩ đến những câu chuyện, những thông điệp mà chúng ta muốn truyền tải. Nhưng đôi khi, chính cách thức những câu chuyện đó được kể, và ai là người kể, lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Ngành công nghiệp VTuber đang cho chúng ta thấy một ví dụ điển hình về sự thay đổi đó.

Hãy cùng đội ngũ CelestiVE khám phá sâu hơn về sự trỗi dậy của các VTuber độc lập giữa bối cảnh những biến động trong các công ty quản lý lớn. Đây không chỉ là một câu chuyện về công nghệ hay giải trí, mà còn là một bài học quý giá về sức mạnh của tiếng nói chân thực và sự kết nối với khán giả.

Các VTuber Độc lập giữa bối cảnh bất ổn của các Công ty Quản lý

Trong một thập kỷ qua, hiện tượng VTubing đã biến đổi từ một sự tò mò mang tính khu vực thành một thế lực truyền phát trực tuyến toàn cầu. Bạn có nhớ Kizuna AI chứ? Chỉ trong mười tháng vào năm 2016, cô ấy đã thu hút 2 triệu người đăng ký YouTube, trở thành một hiện tượng lan truyền. Đến giữa năm 2018, số lượng VTuber hoạt động đã tăng gấp đôi, từ khoảng 2.000 lên 4.000. Và vào tháng 1 năm 2020, chúng ta đã có hơn 10.000 VTuber trên toàn thế giới! Lượng người xem VTuber cũng tăng vọt trong thời kỳ đại dịch năm 2020. Thậm chí, có thời điểm, VTuber chiếm tới 98% trong số 300 kênh YouTube có doanh thu cao nhất (14 trong số 300), với tổng doanh thu xấp xỉ 26 triệu đô la. Thật đáng kinh ngạc, phải không?

Nhu cầu tăng cao đã thúc đẩy sự ra đời của các công ty quản lý chuyên nghiệp. Cover Corp của Nhật Bản đã ra mắt Hololive vào năm 2017, nhanh chóng xây dựng một đội ngũ tài năng vững chắc. Gần như cùng lúc, ANYCOLOR (tiền thân là Ichikara) ra mắt NIJISANJI, và các công ty phương Tây như VShojo cũng xuất hiện vào năm 2020. Đến năm 2023, chỉ riêng hai công ty lớn nhất này đã sở hữu lượng người theo dõi khổng lồ – hơn 60 triệu người đăng ký cho NIJISANJI và 83 triệu cho Hololive. Và tất nhiên, các nhà sáng tạo độc lập cũng phát triển mạnh mẽ.

Toàn bộ thị trường VTuber đã trở thành một ngành công nghiệp tỷ đô: một ước tính cho rằng thị trường VTuber toàn cầu đạt 2,28 tỷ đô la vào năm 2023, dự kiến sẽ lên tới 17 tỷ đô la vào năm 2032. Một phân tích khác thậm chí còn lạc quan hơn, trích dẫn 3,3 tỷ đô la vào năm 2023 và dự đoán khoảng 45,8 tỷ đô la vào năm 2032.

Vài năm qua đã chứng kiến sự tăng trưởng kỷ lục. Dữ liệu từ StreamsCharts cho quý 1-3 năm 2024 (biểu đồ dưới đây) cho thấy số giờ xem VTuber tăng từ khoảng 430 triệu giờ trong Q1 lên khoảng 440 triệu giờ trong Q2 – tăng khoảng 2%. Tuy nhiên, trong Q3, số giờ xem đã giảm nhẹ xuống còn khoảng 433 triệu giờ (giảm 1,5% so với quý trước), đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên sau sáu quý tăng trưởng liên tiếp. Đáng chú ý, số lượng kênh VTuber hoạt động đã giảm xuống dưới 5.000 trong Q3.

Biểu đồ trên minh họa một xu hướng rõ ràng: sau nhiều năm tăng trưởng bùng nổ, lượng người xem VTuber hiện đang ổn định. Mặc dù vậy, tổng số vẫn cao hơn nhiều so với thời kỳ trước đại dịch, và VTuber tiếp tục chiếm một phần ngày càng lớn trong tổng thể hoạt động phát trực tuyến.

Hiện tại, VTuber hiện chiếm 37% lượng người xem livestream (tăng gấp 10 lần so với năm năm trước). Sự phổ biến rộng rãi này đồng nghĩa với việc có nhiều hợp tác thương hiệu lớn và tiếp xúc với truyền thông chính thống cho VTuber – nhưng nó cũng kéo theo sự giám sát chặt chẽ hơn đối với các mô hình công ty quản lý đằng sau họ. Đây là một bài học quen thuộc trong thế giới nội dung: khi bạn nổi bật, mọi ánh mắt sẽ đổ dồn vào bạn.

VTuber Công Ty và VTuber Độc Lập: So sánh Ưu và Nhược Điểm

Trong thế giới VTube, các nhà sáng tạo đứng trước một lựa chọn quan trọng: gia nhập một công ty quản lý lớn hay tự mình xây dựng con đường riêng? Mỗi con đường đều có những “nguyên liệu” và “công thức” thành công riêng, đi kèm với những ưu và nhược điểm rõ rệt.

VTuber thuộc Công ty Quản lý (Corporate)

Ưu điểm

Hãy hình dung bạn đang xây dựng một ngôi nhà. Việc ký hợp đồng với một công ty quản lý tài năng như Hololive, NIJISANJI, hoặc VShojo giống như bạn được cấp một bộ công cụ hoàn chỉnh và một đội ngũ chuyên gia ngay từ đầu. Bạn nhận được nguồn lực cao cấp: thiết kế avatar chuyên nghiệp, hỗ trợ kỹ thuật, và tiếp thị bài bản. Các tài năng có được các mô hình 2D/3D tùy chỉnh từ các nghệ sĩ giàu kinh nghiệm, các lớp phủ tinh xảo, biên tập viên, và thậm chí cả định hướng nội dung.

Quan trọng hơn, các công ty quản lý mang lại sự tiếp xúc ngay lập tức: bạn được giới thiệu đến một lượng fan hâm mộ sẵn có, và có cơ hội hợp tác thường xuyên với các đồng nghiệp. Các công ty quản lý xử lý việc quảng bá, tài trợ và các sự kiện đa kênh mà một VTuber độc lập khó có thể tự mình làm được. Tóm lại, đó là một bước đệm vững chắc để bạn nhanh chóng đạt được khán giả và chất lượng sản xuất cao.

Nhược điểm

Tuy nhiên, mọi sự hỗ trợ đều có cái giá của nó, phải không? Các VTuber trong các công ty quản lý thường ký hợp đồng dài hạn, độc quyền với nhiều ràng buộc. Bạn có thể mất quyền kiểm soát sáng tạo: một số trò chơi hoặc chủ đề có thể bị cấm, và ngay cả các hợp tác hoặc tài trợ cũng cần sự chấp thuận của công ty. Các công ty quản lý có thể áp đặt nội quy nghiêm ngặt (ví dụ: số giờ phát trực tuyến bắt buộc), và vì nhân vật/avatar thường thuộc sở hữu của công ty, việc rời khỏi công ty thường có nghĩa là phải từ bỏ danh tính đó. Điều này có nghĩa là quyền sở hữu trí tuệ vẫn thuộc về công ty.

Ngoài ra, các công ty quản lý còn lấy một phần doanh thu (đôi khi 30-50% hoặc hơn), khiến VTuber kiếm được ít tiền hơn trên mỗi đô la kiếm được. Một số người còn phàn nàn về “phê duyệt dự án chậm” và “tự do sáng tạo bị hạn chế”.

VTuber Độc lập (Indie)

Ưu điểm

Hoạt động độc lập giống như việc bạn tự mình xây dựng ngôi nhà mơ ước, từng viên gạch một. Bạn có quyền tự chủ hoàn toàn. Một VTuber độc lập có thể phát trực tuyến bất kỳ nội dung nào họ muốn, tự quản lý lịch trình của mình và giữ lại về cơ bản 100% thu nhập của họ (trừ phí nền tảng). Không có hợp đồng nào giới hạn những gì bạn nói hoặc làm, và bạn sở hữu toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với nhân vật của mình. Các VTuber độc lập có thể thay đổi nhanh chóng hoặc thử các ý tưởng độc đáo mà không cần chờ phê duyệt. Điều này thường mang lại sự hài lòng và quyền kiểm soát sáng tạo cao hơn.

Theo HololiveToday, các tài năng từng làm việc cho công ty đã chuyển sang độc lập và tái tạo các nhân vật mới mà thường sẽ không thể tạo ra khi làm cho công ty. Họ có “mức độ tự do cao hơn” và có thể kết nối cá nhân hơn với người hâm mộ.

Nhược điểm

Tất nhiên, tự mình xây dựng ngôi nhà đòi hỏi rất nhiều công sức. Những người độc lập phải tự mình xử lý mọi thứ: tự tài trợ chi phí avatar và studio, học cách chỉnh sửa và tiếp thị, và xây dựng khán giả từ đầu. Nếu không có đội ngũ của công ty quản lý, các sự cố kỹ thuật hoặc đàm phán kinh doanh có thể hoàn toàn đổ dồn lên vai VTuber. Họ cũng thường thiếu tính nhất quán trong sản xuất và có thể gặp phải tình trạng kiệt sức.

Một phép ẩn dụ phổ biến là VTuber của công ty giống như “nhân viên văn phòng” có đội ngũ hỗ trợ, trong khi VTuber độc lập là những doanh nhân hoặc nghệ sĩ đơn độc. Đột phá với tư cách là một nhà sáng tạo độc lập hoàn toàn mới là rất khó. Đại đa số VTuber độc lập vẫn còn nhỏ; chỉ một số rất ít đạt được thành công lớn. Hiệu ứng “người thắng cuộc chiếm tất cả” có nghĩa là trong khi những câu chuyện thành công nổi bật (thường là các tài năng từng làm việc cho công ty) thu hút sự chú ý, thì hầu hết các VTuber độc lập khác chỉ xây dựng được những kênh khiêm tốn.

Tóm lại, các công ty quản lý mang lại một bước đệm vững chắc với chi phí sản xuất đắt đỏ và lượng fan sẵn có, nhưng phải trả giá bằng quyền tự chủ và chia sẻ doanh thu. Các VTuber độc lập hy sinh mạng lưới an toàn đó để đổi lấy tự do sáng tạo và tiềm năng lợi nhuận cao hơn, nhưng họ phải đối mặt với một chặng đường khó khăn để tự mình phát triển khán giả. Lựa chọn này phụ thuộc vào ưu tiên của một tài năng: nhiều VTuber đầy tham vọng tham gia các công ty quản lý để được hỗ trợ, trong khi những người khác coi trọng con đường độc lập để giữ cho nhân vật và tầm nhìn của họ hoàn toàn thuộc về mình. Quan trọng là phải hiểu rõ những gì bạn đang đánh đổi.

Các Sự Kiện Tốt Nghiệp và Chấm Dứt Hợp Đồng Lớn

Trong những năm gần đây, chúng ta đã chứng kiến một số VTuber nổi tiếng “tốt nghiệp” hoặc rời khỏi công ty quản lý của họ. Những câu chuyện này không chỉ là những sự kiện đơn lẻ; chúng là những minh chứng sống động cho sự căng thẳng giữa quyền kiểm soát của công ty và tự do cá nhân, và chúng đã thu hút sự chú ý lớn từ người hâm mộ, định hình lại cục diện.

Ceres Fauna (Hololive)

Cuối năm 2024, ngôi sao Ceres Fauna của Hololive English đã thông báo “tốt nghiệp” (rời Hololive) có hiệu lực từ ngày 3 tháng 1 năm 2025. Fauna, một trong những VTuber được xem nhiều nhất của Hololive EN, đã bất ngờ viện dẫn “những khác biệt về quan điểm với ban quản lý” làm lý do. Tuyên bố chính thức của Hololive thậm chí còn sử dụng rõ ràng thuật ngữ “tốt nghiệp” (graduate) ngụ ý một sự ra đi vĩnh viễn, trái ngược với “liên kết” (affiliate). Điều này cho thấy điều gì? Rõ ràng đã có những bất đồng sâu sắc giữa tài năng và công ty.

Trong vòng vài giờ sau buổi livestream cuối cùng của cô trên Hololive, người hâm mộ đã nhận thấy nhân vật gốc của Fauna là “LemonLeaf” hoạt động trở lại, kênh YouTube của cô được đổi tên thành “Nimi Nightmare.” Ngày sau khi Fauna tốt nghiệp, Nimi Nightmare đã ra mắt vào ngày 17 tháng 1 năm 2025 – và gần như ngay lập tức vượt mốc 300K người đăng ký. Tốc độ tăng trưởng của cô rất nhanh: đến ngày 18 tháng 1, cô đã có 400.000 người đăng ký và đến ngày 23 tháng 1 đã đạt 600.000. Đến cuối tháng 4 năm 2025, cô đã đạt 800.000 người đăng ký, với các buổi livestream ra mắt đạt đỉnh hơn 80.000 người xem. Sự tăng vọt ngoạn mục này cho thấy người hâm mộ Fauna vẫn trung thành theo dõi cô khi cô chuyển sang trạng thái độc lập.

Đáng chú ý, kênh Fauna cũng thông báo sẽ miễn phí tất cả nội dung thành viên cũ (membership only) của mình sau khi tốt nghiệp – một dấu hiệu cho thấy cô muốn một khởi đầu mới, một sự kết nối chân thực hơn.

Selen Tatsuki (NIJISANJI EN)

Sự ra đi của Selen khỏi chi nhánh tiếng Anh của ANYCOLOR vào tháng 1 năm 2024 đã gây ra một làn sóng phản đối mạnh mẽ. Việc chấm dứt hợp đồng đột ngột của Selen được chính thức cho là do “hành vi không phù hợp” (sau này tin đồn đổ lỗi cho các sự cố trên mạng xã hội), nhưng điều này xảy ra ngay khi cô đang trong thời gian nghỉ phép y tế. Thật khó chấp nhận, phải không? Người hâm mộ và các VTuber đã phản ứng với “làn sóng phản đối công khai,” cáo buộc NIJISANJI ngược đãi tài năng. CEO của ANYCOLOR sau đó đã xin lỗi vì những sai sót trong giao tiếp, nhưng thiệt hại về lòng tin là rõ ràng.

Quan trọng hơn, Selen ngay lập tức hồi sinh với tư cách là nhân vật độc lập, Dokibird. Vào ngày 5 tháng 2 năm 2024, cô đã tái ra mắt, và phản ứng từ người hâm mộ thật đáng kinh ngạc. Vào ngày 5 tháng 2 năm 2024, số người đăng ký YouTube của cô đã tăng vọt từ khoảng 9.000 lên hơn 200.000, và một ngày sau đó cô đã đạt 300.000. Buổi livestream ra mắt của cô vào ngày 7 tháng 2 đạt đỉnh khoảng 127.000 người xem đồng thời. Đến ngày 13 tháng 2, cô đã đạt 500.000 người đăng ký – thêm gần 490.000 người theo dõi chỉ trong 8 ngày. Đến giữa tháng 3, cô đã có hơn 600.000 người đăng ký và tổ chức các buổi livestream từ thiện lớn.

Tóm lại, thành công vang dội của Selen/Dokibird với tư cách là VTuber độc lập – và sự căm ghét hướng về ANYCOLOR – đã trở thành một bước ngoặt. Nhiều người trong cộng đồng than thở rằng một VTuber được yêu mến đã bị đẩy ra ngoài cuộc chơi bởi các quy tắc cứng nhắc của công ty, nhưng ngay lập tức lại phát triển mạnh mẽ một cách độc lập. Điều này cho thấy rõ ràng sức mạnh của sự kết nối cá nhân.

Pomu Rainpuff (NIJISANJI EN)

Pomu là một thành viên ban đầu của thế hệ Lazulight đầu tiên của NIJISANJI EN. Đến tháng 8 năm 2023, cô đã tích lũy hơn 600.000 người đăng ký trên YouTube và dường như đã được định sẵn để trở thành một ngôi sao lớn. Sau đó, vào tháng 1 năm 2024, Pomu bất ngờ thông báo tốt nghiệp khỏi NIJISANJI EN, viện dẫn lý do kiệt sức và “những khác biệt trong sáng tạo.” Tin tức này đã gây sốc cho người hâm mộ; bản thân Pomu cũng than thở rằng cô đã phải từ chối các dự án thú vị do những ràng buộc của công ty quản lý.

Gần ba tháng sau, vào tháng 4 năm 2024, Pomu tái xuất – nhưng lần này với tư cách là avatar độc lập ban đầu của cô, “Mint Fantome (Maid Mint).” Với tư cách là một VTuber độc lập, cô ngay lập tức thu hút lại người hâm mộ cũ của mình; trong vòng vài tuần, cô đã đạt khoảng 250.000 người đăng ký và đến tháng 4 năm 2025, cô đã có khoảng 347.000 người đăng ký. Mặc dù số lượng người đăng ký của Maid Mint nhỏ hơn so với thời kỳ đỉnh cao của Pomu, nhưng nó cho thấy một lượng người theo dõi trung thành. Câu chuyện của Pomu/Maid Mint là bất thường ở chỗ cô đã đi từ độc lập → công ty → độc lập, nhưng vẫn duy trì được một lượng khán giả đáng kể.

Gawr Gura (Hololive EN)

Gawr Gura, một trong những tài năng tiếng Anh nổi tiếng của Hololive và là VTuber có số lượng người đăng ký nhiều nhất thế giới (hơn 4,5 triệu người đăng ký) đã khiến cộng đồng choáng váng vào tháng 4 năm 2025 khi thông báo tốt nghiệp có hiệu lực từ ngày 1 tháng 5. Lý do được đưa ra là quen thuộc: “những khác biệt với ban quản lý và hướng đi của công ty”. Tin tức này đã gây ra sự đau lòng và nhiều suy đoán. Chỉ vài ngày sau buổi livestream cuối cùng của cô trên Hololive, các Shrimp (fan của Gura) đã phát hiện ra kênh độc lập mới của Gura. Hiện được đổi tên thành “Sameko Saba,” video ra mắt của cô nhanh chóng xác nhận những suy đoán – và khán giả của cô đã phản ứng với tốc độ chóng mặt. Trong vòng 24 giờ, số lượng người theo dõi trên YouTube và Twitter của Sameko Saba đã tăng vọt lên gần 200.000.

Hiện tại sau khi debut, kênh Youtube của VTuber Sameko Saba đã vượt mốc 1.000.000 người đăng ký. Điều này khiến Gura trở thành ví dụ mới nhất về một VTuber hàng đầu đã chuyển đổi thành công sang trạng thái độc lập mà không mất đi sự ủng hộ của người hâm mộ. Cover Corp đã nhấn mạnh rằng họ vẫn sở hữu nhân vật “Gawr Gura,” vì vậy nhân vật mới có tên và hình dáng khác, nhưng lượng fan trung thành gần như ngay lập tức đã chuyển sang.

Mỗi lần “tốt nghiệp” này – Fauna, Selen, Pomu, Gura – đều gây ra những làn sóng chấn động trong cộng đồng người hâm mộ VTuber. Phản ứng của người hâm mộ là ủng hộ áp đảo tài năng. Mạng xã hội bùng nổ với những thông điệp như “Tôi trung thành với oshi [người mình yêu thích], không phải công ty”. Người xem phần lớn đứng về phía VTuber, tin tưởng vào câu chuyện của họ hơn là của công ty quản lý. Các nỗ lực gây quỹ cộng đồng như các buổi livestream từ thiện của Dokibird (gây quỹ 250.000 đô la) cho thấy người hâm mộ đã tập hợp lại để giúp tài năng thành công.

Quan điểm chung là nội dung và cá tính của cá nhân, chứ không phải nhãn hiệu của công ty, mới là điểm thu hút thực sự. Đây là một điểm mấu chốt mà các nhà tiếp thị nội dung cần ghi nhớ: sự chân thực luôn thắng thế.

Trong nhiều trường hợp, các VTuber từng thuộc công ty quản lý đã thực sự phát triển mạnh mẽ một cách độc lập, được sự ủng hộ của những người hâm mộ này. Cả Dokibird và Nimi Nightmare đều đạt nửa triệu người đăng ký chỉ trong vài ngày/tuần sau khi ra mắt. Maid Mint đạt hơn 300K với tư cách là một VTuber độc lập. Samelko của Gura đạt khoảng 200.000 chỉ sau một ngày. Những ngôi sao này đã chứng minh rằng họ có thể kiếm tiền trực tiếp: ví dụ, buổi livestream “Ra mắt sản phẩm” vào ngày 8 tháng 2 của Dokibird đã tạo ra gần 19.000 đô la từ superchats và tiền tip trên YouTube – nhiều hơn bất kỳ số tiền nào cô từng nhận được khi là tài năng của công ty quản lý trong cùng khoảng thời gian. Sản phẩm của Fauna đã bán hết ngay lập tức. Tóm lại, con đường độc lập của những tài năng từng thuộc công ty quản lý này đã được thị trường xác nhận: khán giả của họ đã theo dõi và thậm chí còn mở rộng.

Đồng thời, vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ liệu các VTuber hoàn toàn mới (không có xuất thân từ công ty quản lý) có thể đột phá ở mức độ tương tự hay không. Cho đến nay, những người độc lập thành công nhất thường là những người kỳ cựu hoặc có những lĩnh vực ngách hấp dẫn. Ngay cả Filian, một trong những VTuber “Kojinzei” (Độc lập – Indie) lớn nhất được Forbes nhắc đến, cũng trớ trêu thay lại gia nhập một công ty quản lý nhỏ vào năm 2023, làm mờ đi ranh giới.

Nhìn chung, các nhà phân tích lưu ý rằng miếng bánh lượng người xem của VTuber độc lập bị chi phối bởi hiện tượng “siêu sao” tương tự: một vài tên tuổi lớn chiếm phần lớn lượt xem. Những gương mặt mới sẽ cần một điều gì đó thực sự độc đáo để thu hút được sự chú ý rộng rãi mà không cần đến bộ máy tiếp thị của công ty quản lý. Mặc dù còn sớm, nhưng kỳ vọng trong cộng đồng là lòng trung thành của người hâm mộ sẽ đi theo cá tính – vì vậy một VTuber độc lập mới khéo léo và lôi cuốn vẫn có thể phát triển lớn mạnh, giống như Dokibird đã làm. Nhưng họ sẽ bước vào một thị trường cạnh tranh và bão hòa hơn.

Xu hướng ngành VTuber: Lượt xem, Tỷ lệ Tốt nghiệp và Doanh thu

Để hiểu rõ hơn về những xu hướng này, việc xem xét dữ liệu là rất hữu ích. Hãy cùng nhìn vào những con số, phải không? Các công cụ theo dõi bên thứ ba và các nhà phân tích thị trường đã ghi lại cách lượng người xem và các chỉ số kinh doanh của VTuber đang phát triển:

Xu hướng Lượt xem

StreamsCharts báo cáo rằng trong vài quý qua, sự tăng trưởng khán giả của VTuber đã chững lại. Sau khi đạt kỷ lục về số giờ xem vào cuối năm 2023 và đầu năm 2024, các con số đã ổn định. VTuber vẫn thu hút hàng trăm triệu giờ xem mỗi quý. Q3 2024 có khoảng 433 triệu giờ xem (so với 440 triệu giờ trong Q2). Theo một phân tích, lượng người xem livestream của VTuber đã tăng gấp 10 lần trong 5 năm, cho thấy sự tăng trưởng bùng nổ dài hạn, nhưng các số liệu hàng quý ngắn hạn hiện đang đi ngang hoặc thậm chí giảm nhẹ. Số lượng kênh VTuber hoạt động độc đáo đã giảm xuống dưới 5.000 trong Q3 2024, phản ánh một số sự hợp nhất.

Thị phần giữa Công ty Quản lý và VTuber Độc lập

Các nhà phân tích ước tính rằng VTuber độc lập liên tục chiếm khoảng 35-36% tổng số giờ xem VTuber. Biểu đồ tròn của StreamsCharts cho Q3 2024 cho thấy các VTuber độc lập chiếm khoảng 35,6% số giờ xem, so với Hololive là khoảng 23,5% và NIJISANJI là 18,9%. (Các công ty quản lý khác như VShojo, các chương trình tăng tốc, v.v. chiếm phần còn lại.) Phân tích của Hololive Today cũng ghi nhận rằng các VTuber độc lập đã duy trì ổn định ở mức khoảng 36% lượng người xem trong các quý gần đây.

Nói cách khác, mặc dù các công ty quản lý hàng đầu lớn mạnh, các VTuber độc lập hiện vẫn chiếm hơn một phần ba lượng khán giả tính theo thời gian xem. Điều này cho thấy lượng khán giả xem VTuber bị phân mảnh và không có một công ty quản lý nào hoàn toàn thống trị thị trường.

Tỷ lệ Tốt nghiệp và Thay đổi nhân sự

Rất khó để có được số liệu chính xác trên toàn ngành, nhưng giai đoạn 2023-2024 đã chứng kiến tỷ lệ thay đổi nhân sự cao bất thường. ANYCOLOR đã đóng cửa các chi nhánh NIJISANJI tại Indonesia và Ấn Độ vào năm 2023 và chấm dứt hợp đồng với một số tài năng quốc tế. Cover cũng có nhiều trường hợp tốt nghiệp và một số đình chỉ. Những lần ra đi của các tên tuổi lớn này (Fauna, Ami, Mumei, Gura cùng với các thành viên khác như Chloe, Aqua và Shion của Hololive JP) đã khiến người hâm mộ lo lắng.

Để hình dung mức độ: số giờ xem của NIJISANJI EN đã giảm 52% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 12 năm 2024 (một phần do mất tài năng và tạm dừng ra mắt), trong khi số giờ của NIJISANJI JP lại tăng. StreamsCharts thậm chí còn ghi nhận rằng vào cuối năm 2024, Nijisanji EN là chi nhánh hoạt động kém hiệu quả nhất của ANYCOLOR, dẫn đến suy đoán về việc sáp nhập trở lại vào công ty chính.

Doanh thu và Quy mô Thị trường

Mặc dù có những biến động ngắn hạn, ngành công nghiệp VTuber vẫn cực kỳ sinh lợi. Năm 2020, 300 kênh YouTube hàng đầu trong năm đó đã kiếm được khoảng 26 triệu đô la từ các VTuber. Nghiên cứu thị trường tổng hợp cho thấy doanh thu VTuber toàn cầu lên đến hàng tỷ đô la. Như đã lưu ý, Zion Market Research ước tính giá trị thị trường khoảng 2,28 tỷ đô la vào năm 2023. Các nguồn khác đưa ra con số nhỏ hơn hoặc lớn hơn, nhưng tất cả đều đồng ý về một thị trường lớn, tăng trưởng nhanh. Phần lớn doanh thu này đến từ sự ủng hộ của người hâm mộ, trong mô hình VTuber, quyên góp/superchats và bán hàng hóa chiếm phần lớn thu nhập.

Ví dụ, Kiryu Coco từng kiếm được khoảng 800 nghìn đô la thông qua superchats trong một năm. Các VTuber độc lập mới nổi đã thu hút được số tiền quyên góp khổng lồ: Dokibird đã gây quỹ 250.000 đô la cho từ thiện vào đầu năm 2024 và Nimi Nightmare đã lập kỷ lục VTuber khi gây quỹ 38 nghìn đô la trong một buổi livestream từ thiện. Những con số này minh họa rằng người hâm mộ sẵn sàng tài trợ trực tiếp cho các VTuber độc lập, giống như cách họ đã làm với các ngôi sao của công ty quản lý.

Tình hình tài chính của các Công ty Quản lý

Vận mệnh của chính các công ty quản lý VTuber đã phản ánh những tranh cãi này. Cả ANYCOLOR và Cover Corp (công ty mẹ của Hololive) đều là các công ty đại chúng ở Nhật Bản; giá cổ phiếu của họ phản ứng với các tin tức. Ví dụ, cổ phiếu của ANYCOLOR đã giảm khoảng 15-20% trong những tuần sau khi Selen Tatsuki bị chấm dứt hợp đồng và các thất bại khác. Một báo cáo của nhà phân tích ghi nhận rằng người hâm mộ “buộc tội ANYCOLOR ngược đãi tài năng đang lên của mình” và chỉ ra việc công ty liên tục tái cấu trúc đột ngột.

Cover Corp đã trải qua sự tăng trưởng ổn định hơn, nhưng ngay cả họ cũng phải đối mặt với sự giám sát. Đầu năm 2024, Cover đã công bố rằng họ đã thực hiện hành động pháp lý với 116 trường hợp quấy rối đến từ người hâm mộ với các VTuber Hololive, điều mà một số nhà quan sát lo ngại có thể làm tổn hại đến hình ảnh của họ.

Các tranh cãi làm xói mòn lòng tin vào Công ty Quản lý

Sự chuyển dịch sang các VTuber độc lập có liên quan chặt chẽ đến một loạt các vụ bê bối và vấn đề về lòng tin tại các công ty quản lý lớn. Người hâm mộ ngày càng nhận thức rõ hơn về những vấn đề hậu trường, và điều này là một lời nhắc nhở quan trọng về sự minh bạch trong mọi hoạt động kinh doanh.

• Chấm dứt hợp đồng đột ngột và tốt nghiệp thiếu minh bạch: Các công ty quản lý đôi khi viện dẫn những lý do mơ hồ để cắt bỏ tài năng. Người hâm mộ đã phẫn nộ trước cách Hololive hoặc NIJISANJI tùy tiện loại bỏ tài năng vào năm 2024 và 2025. Ví dụ, cả Fauna và Gura đều “tốt nghiệp” với những giải thích như “những khác biệt với ban quản lý”, khiến người hâm mộ phải suy đoán điều gì thực sự đã xảy ra. Việc Anycolor đột ngột sa thải Selen khi cô đang nghỉ phép đã được xử lý đặc biệt kém. Tuyên bố chính thức của Nijisanji thừa nhận họ đã quấy rối Selen và người liên hệ khẩn cấp của cô khi Selen đang nằm viện sau một nỗ lực tự tử, điều này càng làm cộng đồng phẫn nộ. Việc thiếu chính sách rõ ràng về việc chấm dứt hợp đồng đã gieo rắc sự ngờ vực lên cộng đồng người hâm mộ VTuber nói chung.

• Các vấn đề về hợp đồng: Những thông tin rò rỉ trong ngành cho thấy các hợp đồng của VTuber nghiêng về phía các công ty quản lý. Các tài năng thường từ bỏ quyền đối với avatar của họ và có ít quyền kháng cáo nếu họ nghỉ việc. Điều này đã được so sánh với các ngành công nghiệp thần tượng cũ, và người hâm mộ lo ngại về việc lạm dụng quyền lực. Nhu cầu về các biện pháp bảo vệ tài năng tiêu chuẩn hóa và các hợp đồng công bằng hơn đã ngày càng lớn tiếng sau các lần tốt nghiệp lớn.

• Xung đột trong Quản lý và Văn hóa: Một số tranh cãi dường như phát sinh từ sự ma sát giữa các tập đoàn Nhật Bản và các tài năng nước ngoài. Cả Hololive và các bộ phận NIJISANJI EN đôi khi cảm thấy không được hỗ trợ hoặc bị quản lý hiểu lầm. Đặc biệt, bộ phận NIJISANJI EN đã sụp đổ phần lớn giữa những cáo buộc quản lý yếu kém. Nhiều tài năng nói tiếng Anh đã rời NIJISANJI trong năm qua để theo đuổi sự nghiệp mới hoặc trở thành VTuber độc lập (Zaion LanZa, Pomu). Người hâm mộ diễn giải cuộc di cư này là bằng chứng cho thấy ANYCOLOR đã mất lòng tin của các tài năng nước ngoài.

• Kiểm soát Fandom một cách cứng rắn: Việc Cover Corp gần đây mạnh tay thực hiện các hành động pháp lý đối với các bài đăng của người hâm mộ (yêu cầu tiết lộ thông tin để làm lộ danh tính những người đăng ẩn danh, như báo cáo của PR của họ) đã khiến nhiều thành viên cộng đồng phẫn nộ. Mặc dù nhằm mục đích bảo vệ VTuber khỏi bị quấy rối, các nhà phê bình coi đó là hành vi bắt nạt cộng đồng. ANYCOLOR cũng tương tự đã rất cứng rắn trên mạng xã hội, phạt và đình chỉ người hâm mộ vì những lời chỉ trích. Những hành động này, kết hợp với sự bí mật bị nghi ngờ, đã khiến những người ủng hộ cảm thấy không được chào đón. Thực tế, các công ty quản lý dường như tập trung vào việc kiểm soát những lời chỉ trích hơn là giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của sự bất mãn.

Tóm lại, có một câu chuyện ngày càng lan rộng rằng các công ty quản lý đã quản lý yếu kém hoặc bóc lột tài năng của họ. Việc liên tục xuất hiện các vấn đề tương tự – các lần tốt nghiệp đột ngột, các mối đe dọa pháp lý và xung đột văn hóa – đã thuyết phục nhiều người hâm mộ rằng hệ thống của các công ty quản lý rất mong manh và không phải lúc nào cũng vì lợi ích tốt nhất của tài năng. Điều này cho chúng ta thấy rõ tầm quan trọng của việc xây dựng lòng tin và sự tôn trọng trong mọi mối quan hệ, đặc biệt là trong lĩnh vực nội dung.

Sự thay đổi vĩnh viễn hay chỉ là tạm thời?

Vậy, sự trỗi dậy của VTuber Độc lập chỉ là một phản ứng tạm thời, hay đây là một sự tái sắp xếp lâu dài trong ngành? Bằng chứng chỉ ra một sự thay đổi cấu trúc có thể xảy ra, nhưng cũng cần thận trọng. Chúng ta cần đặt câu hỏi này một cách nghiêm túc, phải không?

• Thay đổi tư duy người hâm mộ: Một thay đổi cơ bản là người hâm mộ giờ đây thể hiện rõ ràng lòng trung thành với cá nhân hơn là với các công ty. Sự thay đổi tư tưởng này có khả năng kéo dài: một khi người xem nhận ra một nhân vật đằng sau avatar, họ có xu hướng theo dõi người đó bất kể họ đi đâu. Các công ty quản lý từng nuôi dưỡng lòng trung thành với thương hiệu (Hololive vs. Nijisanji, v.v.), nhưng sự ra đi của các ngôi sao đang phá vỡ mô hình đó. Các công ty có thể cần phải thích nghi bằng cách coi tài năng không chỉ là tài sản trí tuệ có thể thay thế.

• Khả năng tồn tại của VTuber Độc Lập: Những câu chuyện thành công ở trên cho thấy sự nghiệp độc lập có thể cạnh tranh với sự nghiệp dưới trướng công ty. Khi có đủ dữ liệu (như Dokibird, Nimi, Maid Mint, Samelko) chứng minh khả năng sinh lời và phạm vi tiếp cận của các VTuber độc lập, nhiều tài năng và người hâm mộ sẽ tin tưởng vào điều đó. Điều này có thể dẫn đến một vòng lặp củng cố: càng nhiều tên tuổi lớn phát triển độc lập, càng nhiều tài năng khác sẽ cân nhắc con đường này, có khả năng làm giảm nguồn cung tài năng cho các công ty quản lý.

• Tái cấu trúc Công ty Quản lý: Đối mặt với tình trạng tài năng rời đi, các công ty quản lý có thể phản ứng bằng cách cải tổ. Có những dấu hiệu cho thấy Cover và ANYCOLOR đang thử nghiệm các thỏa thuận linh hoạt hơn. Ví dụ, Cover đã cho phép một số tài năng đã tốt nghiệp có được trạng thái “liên kết,” như một cách để giữ họ gắn bó. ANYCOLOR đã hứa sẽ có những thay đổi cho NIJISANJI EN sau sự ra đi của Selen (mặc dù chi tiết vẫn còn khan hiếm). Nếu các công ty quản lý có thể đưa ra các điều khoản tốt hơn một chút – tự do hơn, giao tiếp tốt hơn – họ có thể ổn định. Nhưng nếu lợi nhuận giảm do những người có thu nhập cao rời đi, họ sẽ phải thực hiện những thay đổi thực sự.

• Sự trưởng thành của thị trường: Sự bùng nổ của VTuber có thể đang bước vào giai đoạn trưởng thành. Các cộng đồng ngách đang bị phân mảnh, các nền tảng mới (như VR hoặc các luồng Kick) đang nổi lên, và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Thị trường thường dao động: sau giai đoạn mở rộng nhanh chóng là sự hợp nhất hoặc điều chỉnh. Chúng ta có thể thấy một sự sụp đổ của toàn bộ công ty quản lý (như “production kawaii” hoặc “idol”) và các công ty lớn tập trung lại, hoặc các mô hình mới (như trạng thái liên kết) xuất hiện. Tuy nhiên, không giống như một xu hướng nhất thời, VTube đã cho thấy sức bền qua nhiều năm và trên nhiều khu vực địa lý (xem sự trỗi dậy của Nijisanji Trung Quốc, Ấn Độ, v.v.).

Các Yếu tố Toàn cầu và Công nghệ: Cuối cùng, VTube đang cưỡi trên một làn sóng công nghệ lớn hơn – từ các thiết lập AR/VR dễ tiếp cận hơn đến các avatar được tạo bằng AI. Những xu hướng này ủng hộ nhiều nhà sáng tạo độc lập hơn (tạo avatar dễ dàng, công cụ tạo sinh) và có thể thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Các VTuber của công ty quản lý sau đó có thể phải đối mặt với sự cạnh tranh không chỉ từ các VTuber độc lập là con người mà còn từ các avatar do AI điều khiển.

Tổng kết

Tóm lại, mặc dù sự bùng nổ gần đây của VTube độc lập phần lớn là do các tranh cãi hiện tại, nhưng nó cũng chạm đến những thay đổi sâu sắc hơn: lòng trung thành của người hâm mộ đối với các cá nhân và sự dân chủ hóa công nghệ rộng rãi hơn. Đây có lẽ không chỉ là một cuộc nổi dậy ngắn ngủi. Tuy nhiên, các công ty quản lý vẫn có cơ sở hạ tầng mạnh mẽ, và các tài năng mới sẽ tiếp tục xuất hiện thông qua cả hai mô hình.

Ngành công nghiệp VTuber trong tương lai có thể sẽ đa dạng hơn bao giờ hết – một sự pha trộn giữa các hoạt động chuyên nghiệp của công ty và những VTuber độc lập đầy nghị lực, mỗi bên đều học hỏi từ nhau. Nếu các công ty quản lý có thể lấy lại lòng tin (có lẽ bằng cách cải thiện hợp đồng tài năng và sự minh bạch), họ có thể cùng tồn tại với một cảnh quan VTuber độc lập sôi động. Nếu không, chúng ta có thể chứng kiến một sự tái cân bằng vĩnh viễn, nơi các VTuber nổi tiếng nhất phần lớn tự quản lý, với các công ty quản lý đóng vai trò hỗ trợ hoặc chuyên biệt.